Cortisol

Cortisol is, net als adrenaline, een stresshormoon. Als je lichaam stress ervaart, wordt er als eerste adrenaline aangemaakt. In de volgende stap maakt het lichaam cortisol aan. Beide acties worden door de bijnieren uitgevoerd. 

 

Het verschil tussen adrenaline en cortisol

Adrenaline is een super handig hormoon als je direct, in een fractie van een seconde, moet reageren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de situatie dat je bijna wordt aangereden door een bus. In deze situaties is het wenselijk dat je lichaam snel tot actie kan overgaan. Adrenaline stelt je hierbij in staat om razendsnel te reageren als dat noodzakelijk is. Cortisol maakt het juist mogelijk om een langere tijd alert te blijven. Om een langere periode het hoofd te bieden aan de bedreigende situatie die het lichaam ervaart. Niet alleen tijdens dat ene korte moment dat je voor de bus weg moet springen. Cortisol helpt je zodat je voor een langdurige periode met een stresssituatie om kunt gaan. Zo kun je een tijd lang op 110%, misschien wel op 120% kunt presteren.


Wat doet cortisol?

Omdat cortisol je voorbereidt om langere tijd hard te kunnen werken en meer te kunnen presteren, verhoogt het je hartslag. Hierdoor kan zuurstof sneller rondgepompt worden. Ook wordt daardoor de suikeropname in je spieren verhoogd, of te wel je krijgt een hogere bloedsuikerspiegel.

Door meer suiker in je bloed, de zogeheten glucose, krijgt je lichaam meer energie waardoor het beter kan presteren. Daarnaast verbetert cortisol je humeur en zodoende is het hele lichaam klaar om actie te ondernemen gedurende een langere tijd.

Een herkenbaar voorbeeld van een gezonde situatie hoe cortisol werkt is een sporter die zich klaarmaakt voor een belangrijke wedstrijd. Een gezonde spanning zorgt voor een verhoogde hoeveelheid cortisol en daardoor voor een betere prestatie. Immers, je lichaam is alert en staat op scherp. Na de wedstrijd is de spanning er af, en daalt de cortisolspiegel weer naar een normaal niveau.

Cortisol zorgt er in dit voorbeeld dus voor dat je ondanks druk kunt blijven presteren/overleven. Na de stress periode neemt de hoeveelheid cortisol weer af tot gezonde hoeveelheden.

 

Cortisol in stressvolle situaties

Cortisol gebruiken we ook in perioden van stress. Bijvoorbeeld bij die ene deadline op ons werk die gehaald moet worden of regelmatig overwerken waardoor andere verplichtingen in de knel komen. Een reorganisatie in het bedrijf waarbij twijfel is of jouw functie wel kan blijven. Een mindere periode in je relatie waardoor er thuis spanningen zijn. Een kind wat langere tijd ziek is en waar je je zorgen over maakt of waar je extra nachtdiensten voor draait. Financiële problemen waardoor je stress ervaart of je alle rekeningen wel kan blijven betalen. De ochtendspits waardoor je deze week voor de zoveelste keer in de file terecht bent gekomen en te laat bij je klanten komt, etc. etc. Cortisol helpt hierbij om deze periode te overleven. Dat is eigenlijk ook het enige waar het lichaam op dat moment mee bezig is; “Hoe overleef ik deze situatie!?!”.

 

Is cortisol slecht?

Maar is cortisol dan positief of negatief? Dat kan beide het geval zijn. In gezonde situaties helpt het om te presteren en je langere tijd in te spannen. Maar je voelt het waarschijnlijk al aankomen: Wanneer je lichaam te lang stress ervaart, (of blijft vechten of vluchten) blijven de waarden van de cortisol te hoog. In tegenstelling tot het cortisolniveau bij de sporter na het spelen van de wedstrijd, neemt de hoeveelheid stresshormoon niet af. Het lichaam blijft in de overlevingsmodus staan en ervaart geen periode van rust en herstel die die sporter normaal gesproken wel heeft. Hierdoor geeft je lichaam niet meer de aandacht en energie aan andere belangrijke lichaamsfuncties of -processen.

Overleven is immers belangrijker dan het laten groeien van je nagels. Of het doorbloeden/warmhouden van je hele lichaam, het goed verteren van je voeding of de huid in je gezicht onderhouden. Dit heeft op korte termijn niet direct een grote impact op je lichaam en welzijn. Maar als deze blijvende stress, ook wel chronische stress genoemd, langer aanhoudt, kan je zeker gezondheidsklachten gaan ervaren.

 

Een langdurig te hoog cortisol gehalte kan zich onder anderen uiten in de volgende kenmerken:

  • Slaapproblemen: waaronder het niet in slaap kunnen komen, 's ochtends niet op kunnen staan vanwege de vermoeidheid die je nog voelt en ‘s nacht wakker worden en niet meer kunnen inslapen.
  • Overgewicht: cortisol zorgt ervoor dat er meer insuline in je lichaam gemaakt wordt. Dit is een stof die er toe bijdraagt dat de suikeropname in je spieren verhoogt. Deze suikers geven extra energie in je lichaam. Op het moment dat het glucosegehalte hoog is in je bloed kun je geen vet verbranden. Je krijgt dus steeds meer vetreserves in tijden van stress. Minder eten om gewicht te verliezen werkt meestal niet.
  • Afbraak van spieren: cortisol zorgt dat je lichaam ‘aan' moet staan en heeft daarvoor energie nodig uit glucose. Het lichaam gebruikt bij langdurige stresssituaties eiwitten uit spieren om meer glucose aan te maken. Eiwitten zijn de bouwstenen van je spieren dus wanneer glucose wordt aangemaakt gaat dit ten koste van je spiermassa. Zo merk je al snel dat cortisol een negatieve invloed heeft op spieropbouw en sportprestaties.
  • Krimpen van hersenen: door een te hoog cortisolgehalte wordt de hippocampus aangetast. Dit deel van de hersenen speelt een belangrijke rol bij de werking van het geheugen en reguleert de productie van cortisol naar gelang de situatie. Langdurige stress maakt de hippocampus minder gevoelig. Hierdoor wordt de productie van het stresshormoon cortisol ontregeld, met als gevolg dat de emotionele en lichamelijke schade groter kan worden.
  • Uitputting: omdat je lichaam te lang boven de 100% heeft gefunctioneerd, zijn na verloop van tijd alle lichamelijke en mentale reserves op. Er zijn geen bronnen meer die aangesproken kunnen worden om goed te blijven functioneren.
  • Darmklachten: omdat het lichaam in de overlevingsstand staat wordt er bloed onttrokken aan de spijsverteringsorganen. Voedsel wordt niet meer optimaal verteerd en opgenomen. Dit leidt in eerste instantie tot buikpijn, diarree of juist verstopping, maar zal op den duur voor veel meer problemen zorgen door te korten aan voedingsstoffen op celniveau..
  • Veroudering: omdat je lichaam andere prioriteiten stelt, gaat er minder energie naar de vernieuwing en opbouw van cellen. Daarbij komen er meer vrije radicalen vrij waardoor de huid sneller beschadigd en verouderd.
  • Depressie: bij een stresssituatie gaat het lichaam razendsnel op zoek naar eerdere gebeurtenissen om de stresssituatie zo snel mogelijk op te lossen. Als er in dat geheugen veel negatieve gebeurtenissen zitten is de kans aanwezig dat dit zorgt voor negatieve gevoelens. Als stress dus lange tijd aanhoudt, blijven deze negatieve gedachten ook langer aanwezig. Daarbij ontbreken op den duur de juiste neurotransmitters wanneer het voedingspatroon te wensen overlaat of het spijsverteringsstelsel niet optimaal werkt in tijden van stress.
  • Falend immuunsysteem: een minder goed werkend immuunsysteem ontstaat vaak door lange periodes van overbelasting. Hierdoor ben je vatbaarder voor virussen en ziekten.

 

Uit balans door stress

Cortisol kan er dus voor zorgen dat je volledig uit balans raakt als je lichaam in de overlevingsstand blijft staan en de cortisolwaarden torenhoog blijven. De positieve effecten van cortisol op korte termijn, zijn desastreus als ze te lang aanhouden. Bovendien zorgt het voor een negatieve spiraal waar moeilijk uit te komen valt. Om cortisol en de negatieve gevolgen ervan te verlagen is het belangrijk het probleem bij de bron aan te pakken. Hoewel iemand te prijzen is voor een tomeloze inzet, is het voor niemand gezond om lange tijd boven zijn kunnen te moeten bewegen. Van een auto die dagelijks te zwaar belast wordt, bezwijkt op een gegeven moment de motor. Je zou de motor dan de schuld kunnen geven, en die proberen te versterken, of accepteren dat de auto gewoon niet harder kan. Zo is het ook met het lichaam: Lange tijd verwachten dat 110% gepresteerd wordt is een illusie. Een lange tijd kan wel 10 tot 15 jaar bedragen, waarbij de klap waarmee het ‘over is' serieus hard aankomt.

 

Cortisol verlagen

In het volgende bericht ontvang je tips om je cortisolniveau op een natuurlijke manier te verlagen. 


«